Menu Zamknij

glivRESEARCH

EKG i echo serca (UKG) na pierwszej wizycie u kardiologa – kiedy są niezbędne?

Streszczenie

W pewnych przypadkach na pierwszej wizycie u kardiologa pacjent może dostać skierowanie na dwa badania: EKG i echo serca. W tym artykule staramy się wyjaśnić, kiedy warto je wykonać i przypominamy ich główny cel: EKG rejestruje elektryczną czynność serca, a echo, czyli badanie ultrasonograficzne, pokazuje budowę serca, pracę komór i zastawek [1].

Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) zalecają echo w wielu typowych sytuacjach. Należą do nich podejrzenie choroby wieńcowej [2] lub niewydolności serca [3], nadciśnienie tętnicze z nieprawidłowym EKG albo objawami choroby serca [4] oraz migotanie przedsionków [5]. Echo jest też podstawowym badaniem przy wadach zastawek [6], a po omdleniu wykonuje się je, gdy lekarz podejrzewa chorobę zmieniającą budowę serca [7].

Echo nie jest jednak konieczne u każdego pacjenta na pierwszej wizycie. Przy nowo rozpoznanym nadciśnieniu, prawidłowym EKG i braku objawów choroby serca wytyczne mówią jedynie, że echo można rozważyć [4].

W badaniu z Wielkiej Brytanii echo wykazało u co drugiej osoby w wieku od 65 lat nieznaną wcześniej, zwykle łagodną wadę zastawki [8]. W podgrupie uczestników tego badania samo osłuchanie serca pozwoliło wykryć mniej niż połowę istotnych wad zastawek [9].

Główne zagadnienia artykułu

Wprowadzenie

Pacjenci często zastanawiają się, czy kilku badań serca nie można zastąpić jednym [1]. Na pierwszej wizycie u kardiologa to pytanie najczęściej dotyczy echa serca. Skoro EKG już zostało wykonane, echo może wydawać się zbędnym badaniem i dodatkowym kosztem.

Tymczasem EKG i echo dostarczają różnych informacji, które tylko częściowo się pokrywają [1]. W tym artykule wyjaśniamy wartość diagnostyczną każdego z tych badań i staramy się pokazać, w jakich sytuacjach zalecają je wytyczne. Piszemy również, kiedy echo nie jest konieczne od razu.

Oparliśmy się na polskich wydaniach wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) z lat 2018–2025 oraz na wytycznych ESC z 2026 roku dotyczących niewydolności serca. Uzupełniają je dwa badania przeprowadzone w Wielkiej Brytanii.

Wyjaśnienie pojęć zawartych w opracowaniu

  • EKG (elektrokardiogram) – zapis elektrycznej czynności serca, czyli impulsów, które pobudzają serce do skurczu. Rejestruje się go za pomocą elektrod umieszczonych na skórze pacjenta.
  • Echo serca (echokardiografia, UKG) – badanie ultrasonograficzne (USG) serca. UKG to skrót od ultrasonokardiografii. Standardowo wykonuje się je przez klatkę piersiową, stąd w wytycznych często używa się nazwy: echokardiografia przezklatkowa.
  • Przedsionki, komory i zastawki serca – serce ma cztery jamy: dwa przedsionki, do których napływa krew, i dwie komory, które ją wypompowują. Lewa komora tłoczy krew do całego ciała, a prawa – do płuc. Zastawki działają jak zawory między jamami serca i u wyjścia z komór: przepuszczają krew w jedną stronę i nie pozwalają jej się cofać.
  • Frakcja wyrzutowa lewej komory – część krwi wypełniającej lewą komorę serca, wypompowywana z niej przy jednym skurczu; podaje się ją w procentach. Pokazuje, jak sprawnie lewa komora pompuje krew. Mierzy się ją w echu serca.
  • Wada zastawkowa serca – stan, w którym zastawka serca nie domyka się i część krwi się cofa (niedomykalność) albo zastawka jest zwężona i utrudnia przepływ krwi (zwężenie, inaczej stenoza).
  • Szmer nad sercem – dodatkowy dźwięk przepływu krwi, który lekarz słyszy przez stetoskop podczas osłuchiwania serca. Może wskazywać na wadę zastawki.
  • Przerost lewej komory – pogrubienie mięśniowej ściany lewej komory serca.
  • Choroba wieńcowa – zwężenie tętnic wieńcowych, które doprowadzają krew do mięśnia sercowego. Objawem może być ból w klatce piersiowej, nazywany dławicą piersiową.
  • Niewydolność serca – stan, w którym serce nie może pompować tyle krwi, ile potrzebuje organizm.
  • Migotanie przedsionków – zaburzenie rytmu serca, w którym przedsionki pracują chaotycznie, a serce bije nieregularnie.
  • Peptydy natriuretyczne (np. NT-proBNP) – substancje wydzielane przez serce, zwłaszcza gdy jest przeciążone. Oznacza się je we krwi, a ich stężenie pomaga w rozpoznawaniu niewydolności serca.
  • Strukturalna choroba serca – choroba, która zmienia budowę serca, np. wada zastawkowa, przerost ściany komory lub choroba mięśnia sercowego (kardiomiopatia).
  • ESC – Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne. Polskie tłumaczenia jego wytycznych publikowane są w czasopiśmie „Kardiologia Polska”.
  • „Zaleca się” i „można rozważyć” – tak wytyczne ESC określają siłę zalecenia. Sformułowanie „zaleca się” oznacza, że korzyść z danego postępowania potwierdzają dane naukowe lub powszechnie akceptowana opinia ekspertów. Zwrot „można rozważyć” wskazuje, że korzyść jest słabiej potwierdzona.

Co pokazuje badanie EKG, a co echo serca?

Co widać w zapisie EKG?

EKG jest najprostszym, najtańszym i najkrótszym badaniem kardiologicznym, dlatego wykonuje się je najczęściej [1]. Zapis przedstawia rytm i częstość pracy serca, zaburzenia rytmu oraz bloki przewodzenia, czyli utrudnione przechodzenie impulsów elektrycznych przez serce. Ujawnia również cechy przerostu, czyli pogrubienia mięśnia sercowego, powiększenia przedsionków, niedokrwienia lub przebytego zawału [1].

EKG ma jednak ograniczenia. Nie pokazuje serca bezpośrednio, a jedynie pośrednio informuje o jego pracy [1]. Badanie wykonuje się w spoczynku, a zapis trwa od kilku do kilkunastu sekund. Może więc nie wykazać zmian, gdy dolegliwości pojawiają się tylko przy wysiłku albo sporadycznie [1].

Co widać w echu serca?

W przeciwieństwie do EKG echo daje obraz serca. Pozwala dokładnie zmierzyć poszczególne części serca oraz ocenić, jak kurczą się i rozkurczają obie komory i jak pracują zastawki [1]. Podobnie jak EKG, echo w podstawowej wersji wykonuje się w spoczynku [1].

W echu widać też fragment ściany serca, który kurczy się słabiej niż reszta, a także płyn w osierdziu, czyli w worku otaczającym serce. Lekarz może w tym badaniu ocenić prawą komorę i oszacować ciśnienie w tętnicy płucnej, czyli w naczyniu prowadzącym krew do płuc [2].

EKG mówi o rytmie i przewodzeniu impulsów elektrycznych, a echo o budowie serca, pracy komór i zastawkach. Warto jednak dodać, że nawet prawidłowe echo nie wyklucza choroby wieńcowej [2].

W jakich sytuacjach wytyczne zalecają EKG i echo serca?

Zalecenia dotyczące EKG i echa zależą od tego, z czym pacjent przychodzi do kardiologa. Każdą z sześciu opisanych niżej sytuacji omawiają osobne wytyczne ESC.

Ból w klatce piersiowej

U każdej osoby z bólem w klatce piersiowej wytyczne zalecają EKG w spoczynku, chyba że przyczyna bólu w oczywisty sposób leży poza sercem [2]. Gdy lekarz podejrzewa chorobę wieńcową, podstawowa diagnostyka obejmuje też standardowe badania krwi i echo serca. Echo pozwala zmierzyć frakcję wyrzutową i znaleźć słabiej kurczące się fragmenty ściany serca. Pomaga też wykryć inne przyczyny bólu, np. zapalenie osierdzia, a także wady zastawek i większość kardiomiopatii [2].

Duszność i szybkie męczenie się

Duszność, także po położeniu się lub w nocy, i szybkie męczenie się mogą świadczyć o niewydolności serca. Lekarz może też zauważyć obrzęki w okolicy kostek [3]. Przy podejrzeniu niewydolności serca wytyczne ESC z 2026 r. zalecają EKG, badanie krwi na peptydy natriuretyczne i echo serca [3]. Echo ma potwierdzić rozpoznanie i pomóc ustalić rodzaj oraz przyczynę niewydolności. Zalecane są również zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej i podstawowe badania krwi [3].

Nadciśnienie

EKG jest zalecane u każdego pacjenta z nadciśnieniem tętniczym. Lekarz sprawdza w zapisie m.in., czy są cechy przerostu lewej komory i czy nie ma migotania przedsionków [4]. Przerost lewej komory widoczny w echu pozwala ocenić ryzyko poważnych chorób serca i naczyń oraz zgonu [4]. Echo serca zaleca się, gdy EKG jest nieprawidłowe, lekarz słyszy szmer nad sercem albo pacjent ma objawy choroby serca [4].

Migotanie przedsionków

Migotanie przedsionków rozpoznaje się na podstawie zapisu EKG [5]. Po rozpoznaniu echo serca zaleca się u każdego pacjenta, bo wynik tego badania pomaga wybrać leczenie [5]. Lekarz ocenia w echu m.in. zastawki, grubość ściany lewej komory, pracę komór i wielkość lewego przedsionka [5].

Wada zastawki

Wadę zastawki lekarz może podejrzewać np. wtedy, gdy słyszy szmer nad sercem. W takiej sytuacji podstawowym badaniem jest echo serca przez klatkę piersiową. Potwierdza ono wadę, pokazuje jej przyczynę i stopień, a także to, czy nie uszkodziła komór i przedsionków [6].

Omdlenie

Diagnostyka zaczyna się od dokładnej rozmowy z pacjentem, a jeżeli to możliwe także ze świadkami zdarzenia. Lekarz bada pacjenta, mierzy ciśnienie w pozycji leżącej i stojącej oraz wykonuje EKG [7]. Echo serca jest wskazane, gdy ta wstępna ocena sugeruje strukturalną chorobę serca, a także wtedy, gdy choroba serca została już rozpoznana [7].

Sześć opisanych sytuacji w skrócie:

Sytuacja Co zalecają wytyczne Źródło
Ból w klatce piersiowej EKG u każdego, chyba że przyczyna bólu w oczywisty sposób leży poza sercem; przy podejrzeniu choroby wieńcowej także echo serca  [2]
Podejrzenie niewydolności serca (duszność, gorsza tolerancja wysiłku, obrzęki) EKG, badanie peptydów natriuretycznych oraz echo serca do potwierdzenia rozpoznania  [3]
Nadciśnienie tętnicze EKG u każdego; echo przy nieprawidłowym EKG, szmerze nad sercem lub objawach choroby serca  [4]
Migotanie przedsionków EKG do rozpoznania; echo u każdego pacjenta  [5]
Podejrzenie wady zastawki Echo serca przez klatkę piersiową jako podstawowe badanie  [6]
Omdlenie EKG w ocenie wstępnej; echo przy podejrzeniu strukturalnej choroby serca  [7]

Kiedy echo serca nie jest potrzebne od razu?

Przy nowo rozpoznanym nadciśnieniu, gdy EKG jest prawidłowe i nie ma objawów choroby serca, echo nie jest zalecane w każdym przypadku: wytyczne mówią, że można je rozważyć, jeśli badanie jest dostępne i pozwalają na to zasady refundacji [4]. Jeśli przy migotaniu przedsionków potrzebne jest leczenie przeciwkrzepliwe, oczekiwanie na echo nie powinno go opóźniać [5].

Jak przygotować się do pierwszej wizyty u kardiologa?

Należy podkreślić, że dobre przygotowanie pacjenta do każdej wizyty ułatwia lekarzowi wybór badań. Na wizytę warto zabrać:

  • wcześniejsze zapisy EKG, opisy echa serca i wypisy ze szpitala,
  • listę przyjmowanych leków z dawkami,
  • opis dolegliwości: kiedy się pojawiają (w spoczynku, przy wysiłku, od czasu do czasu) i jak długo trwają.

Opis dolegliwości ma znaczenie, bo krótkie EKG w spoczynku nie zawsze wykaże związane z nimi zmiany [1].

Wnioski

O skierowaniu na echo serca na pierwszej wizycie decydują przede wszystkim objawy, wynik EKG i szmer usłyszany przez lekarza. Jeśli pacjent przyszedł z bólem w klatce piersiowej, dusznością lub migotaniem przedsionków, według wytycznych echo zwykle należy do podstawowych badań [2, 3, 5].

Gdy powód skierowania nie jest jasny, można zapytać lekarza, w jakim celu chce wykonać echo i co wynik badania może zmienić w leczeniu. Taka rozmowa ma szczególny sens przy nowo rozpoznanym nadciśnieniu bez nieprawidłowości w EKG i bez objawów. Wytyczne podają wtedy, że echo można rozważyć [4].

Prawidłowe EKG i brak szmeru nie oznaczają jeszcze, że serce jest zdrowe. Spoczynkowe EKG może nie wykazać zmian [1], a samo osłuchanie przeocza część istotnych wad zastawek [9]. Dlatego decyzję o echu najlepiej podjąć razem z lekarzem, po wyjaśnieniu, czemu to badanie ma służyć.

Streszczenie głównych punktów – FAQ

Czy prawidłowe EKG wyklucza chorobę serca?

Nie. Po napadzie bólu wieńcowego (dławicy piersiowej) spoczynkowe EKG często jest prawidłowe [2]. EKG nie pokazuje też serca bezpośrednio, dlatego prawidłowy zapis nie wyklucza np. wady zastawki [1].

Czy echo serca trzeba powtarzać co roku?

Nie zawsze. Przy rozpoznanej wadzie zastawki odstęp między kontrolami zależy od jej rodzaju i stopnia [6]. U młodszych osób z łagodnym zwężeniem zastawki aortalnej (między lewą komorą a aortą), jeśli zastawka nie ma istotnych zwapnień, czyli złogów wapnia, kontrolę można przeprowadzać co 2–3 lata. Przy umiarkowanej niedomykalności zastawki aortalnej kontrola lekarska odbywa się co rok, a echo wykonuje się co 2 lata [6]. Gdy wada się nasila, badania kontrolne zleca się częściej [6]. Termin kolejnego badania ustala lekarz prowadzący.

Czym różni się echo serca przez klatkę piersiową od echa przez przełyk?

Standardowe echo serca wykonuje się przez klatkę piersiową i to ono jest podstawowym badaniem, także przy wadach zastawek [6]. Echo przez przełyk to osobne badanie, wykonywane w szczególnych sytuacjach. Cienką głowicę ultrasonograficzną wprowadza się przez usta do przełyku, który leży tuż za sercem. Wytyczne zalecają to badanie m.in. przy podejrzeniu uszkodzenia sztucznej zastawki lub zapalenia wsierdzia, czyli wewnętrznej wyściółki serca [6]. Pomaga też wtedy, gdy obraz uzyskany przez klatkę piersiową jest niewystarczający [5].

Bibliografia

  1. Małek Ł. Podstawowe badania diagnostyczne w kardiologii [artykuł edukacyjny]. Narodowy Instytut Kardiologii, serwis Serce na ratunek; 2020. Dostępne w: https://sercunaratunek.pl/podstawowe-badania-diagnostyczne-w-kardiologii/
  2. Vrints C., Andreotti F., Koskinas K.C., Rossello X., Adamo M., Ainslie J., et al. Wytyczne ESC 2024 dotyczące postępowania w przewlekłych zespołach wieńcowych. Zeszyty Edukacyjne. Kardiologia Polska. 2024;(4–5):1-120. Dostępne w: https://ptkardio.pl/wytyczne/55-wytyczne_esc_2024_dotyczace_postepowania_w_przewleklych_zespolach_wiencowych
  3. Køber L., Adamo M., Ruwald A.C., Tomasoni D., Anderson L.J., Andersson C., et al. 2026 ESC Guidelines for the management of heart failure. European Heart Journal. 2026;47(38):5346-5457. doi: 10.1093/eurheartj/ehag100
  4. McEvoy J.W., McCarthy C.P., Bruno R.M., Brouwers S., Canavan M.D., Ceconi C., et al. Wytyczne ESC 2024 dotyczące postępowania w podwyższonym ciśnieniu tętniczym i nadciśnieniu tętniczym. Zeszyty Edukacyjne. Kardiologia Polska. 2024;(2–3):87-191. Dostępne w: https://ptkardio.pl/wytyczne/1-wytyczne_esc_2024_dotyczace_postepowania_w_podwyzszonym_cisnieniu_tetniczym_i_nadcisnieniu_tetniczym
  5. Van Gelder I.C., Rienstra M., Bunting K.V., Casado-Arroyo R., Caso V., Crijns H.J.G.M., et al. Wytyczne ESC 2024 dotyczące postępowania w migotaniu przedsionków opracowane we współpracy z Europejskim Stowarzyszeniem Chirurgii Serca i Klatki Piersiowej (EACTS). Zeszyty Edukacyjne. Kardiologia Polska. 2024;(2–3):1-86. Dostępne w: https://ptkardio.pl/wytyczne/40-wytyczne_esc_2024_dotyczace_postepowania_w_migotaniu_przedsionkow_opracowane_we_wspolpracy_z_europejskim_stowarzyszeniem_chirurgii_serca_i_klatki_piersiowej_eacts
  6. Praz F., Borger M.A., Lanz J., Marin-Cuartas M., Abreu A., Adamo M., et al. Wytyczne ESC/EACTS 2025 dotyczące postępowania w wadach zastawkowych serca. Zeszyty Edukacyjne. Kardiologia Polska. 2025;(4):1-98. Dostępne w: https://ptkardio.pl/wytyczne/41-wytyczne_esceacts_2025_dotyczace_postepowania_w_wadach_zastawkowych_serca
  7. Brignole M., Moya A., de Lange F.J., Deharo J.C., Elliott P.M., Fanciulli A., et al. Wytyczne ESC dotyczące rozpoznawania i leczenia omdleń (2018). Kardiologia Polska. 2018;76(8):1119-1198. doi: 10.5603/KP.2018.0161
  8. d'Arcy J.L., Coffey S., Loudon M.A., Kennedy A., Pearson-Stuttard J., Birks J., et al. Large-scale community echocardiographic screening reveals a major burden of undiagnosed valvular heart disease in older people: the OxVALVE Population Cohort Study. European Heart Journal. 2016;37(47):3515-3522. doi: 10.1093/eurheartj/ehw229
  9. Gardezi S.K.M., Myerson S.G., Chambers J., Coffey S., d'Arcy J., Hobbs F.D.R., et al. Cardiac auscultation poorly predicts the presence of valvular heart disease in asymptomatic primary care patients. Heart. 2018;104(22):1832-1835. doi: 10.1136/heartjnl-2018-313082

Ważna informacja medyczna – ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej, diagnostyki ani indywidualnej porady medycznej. Nie należy na jego podstawie samodzielnie interpretować wyniku EKG ani echa serca, odkładać diagnostyki ani zmieniać leczenia. Nagły, silny ból w klatce piersiowej, nasilająca się duszność lub utrata przytomności wymagają pilnej pomocy – należy wtedy zadzwonić pod numer alarmowy 112.

Wszelkie prawa zastrzeżone – Kopiowanie, powielanie i wykorzystywanie całości lub fragmentów tego artykułu bez uprzedniej, pisemnej zgody serwisu glivclinic.pl jest zabronione.