Menu Zamknij

glivRESEARCH

Fiberoskopia nosa, gardła i krtani – jak skuteczne jest to badanie?

Streszczenie

Fiberoskopia to badanie, w którym lekarz ogląda nos, gardło i krtań przez cienki, giętki przewód z kamerą. Przewód wprowadza się przez nos, a badanie nie wymaga znieczulenia ogólnego [1].

W tym artykule zebraliśmy wyniki badań naukowych, głównie z Polski i innych krajów Europy, które ukazują, jak dobrze fiberoskopia spełnia swoje zadanie.

W badaniu z Niemiec lekarze rozpoznali na zdjęciach z fiberoskopii 77 na 100 zmian nowotworowych krtani, a przy specjalnym świetle, które lepiej pokazuje naczynia krwionośne, wykryli 93 na 100 [1]. W ocenie połykania fiberoskopia wykrywała zachłyśnięcie, czyli przedostanie się pokarmu do dróg oddechowych, nieco częściej niż prześwietlenie rentgenowskie [2]. W badaniu pacjentów po udarze wynik fiberoskopii pozwolił zmienić dietę u 69 na 100 osób [4].

Główne zagadnienia artykułu

Wprowadzenie

Fiberoskopia jest jednym z podstawowych badań laryngologicznych. Lekarz dysponują podglądem na monitorze wnętrza nosa, gardła i krtani [1]. Może też obserwować, jak pacjent połyka [3].

W tym artykule odpowiadamy na cztery pytania. Jak dobrze fiberoskopia wykrywa zmiany w krtani? Jak dobrze ocenia połykanie? Czy jest bezpieczna? I jak jej wynik wpływa na leczenie pacjentów?

Opieramy się na sześciu pracach naukowych. Pięć powstało w Europie, w tym dwie w Polsce. Szósta to zestawienie badań przygotowane przez zespół z Kolumbii.

Wyjaśnienie pojęć zawartych w opracowaniu

  • Fiberoskopia – badanie nosa, gardła i krtani cienkim, giętkim przewodem z kamerą na końcu. Obraz widoczny jest na monitorze. Spotyka się też nazwy wideofiberoskopia i nasofiberoskopia.
  • Fiberoskopowa ocena połykania (FEES) – fiberoskopia, podczas której pacjent połyka wodę i pokarmy o różnej gęstości. Lekarz sprawdza, gdzie trafia pokarm.
  • Zachłyśnięcie – sytuacja, w której pokarm lub napój trafia do dróg oddechowych zamiast do przełyku. Lekarze nazywają to aspiracją. Może prowadzić do zapalenia płuc [4].
  • Zaleganie – resztki pokarmu, które zostają w gardle po przełknięciu.
  • Prześwietlenie połykania – badanie rentgenowskie, w którym pacjent połyka pokarm z kontrastem widocznym na zdjęciu. Lekarze nazywają je wideofluoroskopią.
  • Specjalne światło (NBI) – tryb pracy endoskopu, w którym światło o wybranych barwach wyraźniej pokazuje drobne naczynia krwionośne i granice zmian na powierzchni błony śluzowej [1].
  • Zmiana nowotworowa krtani – w opisanym niżej badaniu: rak krtani, także rak we wczesnym stadium, który jeszcze nie wnika w głąb tkanek, albo ciężka dysplazja. Ciężka dysplazja to zmiana, z której rak może się rozwinąć [1].
  • Badanie wycinka – lekarz pobiera mały fragment tkanki, a patolog ogląda go pod mikroskopem. To badanie daje ostateczne rozpoznanie [1].

Na jakich badaniach się opieramy

  • Badanie z Kliniki Uniwersyteckiej w Magdeburgu (Niemcy): jak dobrze fiberoskopia wykrywa raka krtani [1].
  • Zestawienie sześciu badań u dorosłych, przygotowane przez zespół z Kolumbii: porównanie fiberoskopii z prześwietleniem połykania [2].
  • Przegląd europejskich ekspertów z Włoch, Holandii i Finlandii: miejsce fiberoskopii w ocenie połykania, jej bezpieczeństwo i ograniczenia [3].
  • Badanie ze szpitala uniwersyteckiego w Giessen (Niemcy): czy wynik fiberoskopii zmienia leczenie 152 pacjentów po udarze [4].
  • Przegląd zespołu ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach: fiberoskopia połykania u dzieci [5].
  • Badanie Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu w Warszawie: 61 pacjentów z objawami zaburzeń połykania [6].

Jak dobrze fiberoskopia wykrywa zmiany w krtani?

Zespół z Magdeburga przeanalizował zdjęcia 170 zmian w krtani u 163 pacjentów [1]. Każdą zmianę oceniało trzech lekarzy. Nie znali oni wyniku badania wycinka, z którym potem porównano ich ocenę [1].

Przy zwykłym, białym świetle lekarze rozpoznali 77 na 100 zmian nowotworowych. Przy specjalnym świetle – 93 na 100 [1]. W obu trybach lekarze prawidłowo odróżnili od nowotworu 97 na 100 zmian, które nim nie były [1]. Przy specjalnym świetle ich oceny były też bardziej zgodne [1].

Wyniki były słabsze u osób po wcześniejszej operacji krtani. W zwykłym świetle lekarze wykryli u nich 64 na 100 zmian nowotworowych, a w specjalnym 86 na 100 [1]. W tej grupie oceniono jednak tylko 32 zmiany [1].

Autorzy wskazują ograniczenia swojej pracy. Lekarze oceniali pojedyncze zdjęcia, a nie nagrania z całego badania. Analizę wykonano też na danych zebranych wcześniej [1]. Fiberoskopia dobrze wskazuje zmiany podejrzane, ale o rozpoznaniu raka decyduje badanie wycinka [1].

Jak dobrze fiberoskopia ocenia połykanie?

Zespół z Kolumbii zestawił wyniki sześciu badań u dorosłych z zaburzeniami połykania [2]. Fiberoskopia wykrywała 88 na 100 przypadków zachłyśnięcia. Prześwietlenie połykania – 77 na 100 [2].

Zaleganie pokarmu w gardle fiberoskopia wykrywała w 97 na 100 przypadków, a prześwietlenie w 80 na 100 [2]. Oba badania rzadko wskazywały zachłyśnięcie u osób, u których go nie było [2]. Autorzy uznali jednak przewagę fiberoskopii za niewielką i uważają, że potrzebne są dalsze badania [2].

Według europejskich ekspertów laryngolodzy i foniatrzy, czyli lekarze zajmujący się głosem i połykaniem, wybierają fiberoskopię jako pierwsze badanie przy zaburzeniach połykania [3]. Obok prześwietlenia jest to jedno z dwóch podstawowych badań połykania [3]. Im więcej połknięć wykona pacjent podczas badania, tym łatwiej wykryć zachłyśnięcie. Mniej niż trzy połknięcia o tej samej objętości i konsystencji prawdopodobnie zaniżają ocenę ryzyka [3].

Fiberoskopię połykania wykonuje się także u dzieci, nawet u niemowląt karmionych wyłącznie piersią. Według autorów z Katowic to obecnie jedyne badanie, które pozwala u nich ocenić zachłyśnięcie [5]. Podkreślają też, że u dzieci fiberoskopia i prześwietlenie wzajemnie się uzupełniają [5].

Czego fiberoskopia nie pokaże?

Kamera znajduje się w gardle, dlatego nie widać, jak pacjent przeżuwa pokarm i przesuwa go w jamie ustnej [3]. W samym momencie przełykania obraz na chwilę znika, bo kamera styka się wtedy z pokarmem i tkankami gardła [3, 5]. Gdy lekarz potrzebuje tych informacji, może zlecić prześwietlenie połykania [3].

Prawidłowy wynik fiberoskopii nie zawsze oznacza, że połykanie przebiega bez zaburzeń. Polskie badanie objęło 61 pacjentów z objawami zaburzeń połykania [6]. U części z nich przyczyną były czynnościowe zaburzenia połykania, związane z nieprawidłowym napięciem mięśni krtani [6]. U tych osób fiberoskopia wychodziła prawidłowo [6]. Mimo to połykanie trwało u nich dłużej, a błona śluzowa i mięśnie jamy ustnej i gardła działały nieprawidłowo [6].

Autorzy zalecają w takich przypadkach łączyć fiberoskopię z innymi badaniami. Pomagają też kwestionariusze, w których pacjent opisuje swoje dolegliwości [6].

Czy badanie jest bezpieczne?

Przegląd europejskich ekspertów podaje, że krwawienie z nosa, omdlenie i skurcz krtani zdarzają się rzadko. Każde z nich dotyczy mniej niż 2 na 100 badanych i mija samo [3]. U dzieci powikłania także są rzadkie. Najczęściej jest to niewielkie krwawienie z nosa, które ustępuje samo [5].

W niemieckim badaniu u 152 pacjentów po udarze nie odnotowano żadnych działań niepożądanych fiberoskopii [4].

Czy wynik badania coś zmienia w leczeniu?

W szpitalu w Giessen fiberoskopię wykonywano u pacjentów po udarze, gdy prosty test połykania przy łóżku dał nieprawidłowy wynik [4]. Test przeprowadzały pielęgniarki albo logopedzi [4].

Po badaniu dietę zmieniono u 69 na 100 pacjentów [4]. U 32 na 100 trzeba było ją ograniczyć. U 38 na 100 można było zdjąć część ograniczeń w jedzeniu [4].

Wśród pacjentów, którym zmieniono dietę, zapalenie płuc wystąpiło u 33 na 100. W grupie bez zmiany diety – u 57 na 100 [4]. Większość z nich i tak nie mogła przyjmować pokarmów przez usta [4]. Autorzy zaznaczają, że nie da się rozstrzygnąć, czy to zasługa zmiany diety, czy lżejszego stanu pacjentów, którym ją zmieniono [4].

Najważniejsze wnioski dla pacjenta

  • Fiberoskopia dobrze pokazuje zmiany w krtani. Specjalne światło pomaga wykryć więcej zmian nowotworowych [1].
  • Gdy zmiana wygląda podejrzanie, o rozpoznaniu decyduje badanie wycinka [1].
  • Przy zaburzeniach połykania fiberoskopia wykrywa zachłyśnięcie i zaleganie pokarmu co najmniej tak dobrze jak prześwietlenie [2].
  • Powikłania badania są rzadkie i mijają same [3].
  • Wynik pomaga dobrać dietę. Czasem trzeba ją ograniczyć, a czasem można ją poszerzyć [4].
  • Prawidłowy wynik nie zawsze kończy diagnostykę. Lekarz może zlecić dodatkowe badania [3, 6].

Streszczenie głównych punktów – FAQ

Czy fiberoskopia boli?

Fiberoskopia jest zwykle dobrze znoszona i nie wymaga znieczulenia ogólnego [1]. Lekarz może podać do nosa lek znieczulający miejscowo, np. lidokainę. Europejscy eksperci piszą, że badanie jest wtedy wygodniejsze, a mała dawka leku nie zaburza oceny połykania [3]. Zespół z Katowic zaleca jednak, by u dzieci nie stosować znieczulenia rutynowo, bo może osłabić czucie w gardle i wpłynąć na wynik [5].

Czy fiberoskopię można wykonać u dziecka?

Tak. Zespół z Katowic opisuje fiberoskopię jako badanie bezpieczne i dobrze znoszone przez dzieci. Można ją wykonać przy łóżku dziecka [5]. Sposób badania lekarz dopasowuje do wieku, rozwoju i stanu zdrowia dziecka [5].

Czy fiberoskopię można powtarzać?

Tak. Badanie nie wykorzystuje promieniowania rentgenowskiego, dlatego można je wykonywać wielokrotnie [5]. Kolejne badanie pozwala sprawdzić, czy leczenie zaburzeń połykania przynosi efekt [5].

Bibliografia

  1. Davaris N., Voigt-Zimmermann S., Kropf S., Arens C. Flexible transnasal endoscopy with white light or narrow band imaging for the diagnosis of laryngeal malignancy: diagnostic value, observer variability and influence of previous laryngeal surgery. European Archives of Oto-Rhino-Laryngology. 2019;276(2):459-466. doi: 10.1007/s00405-018-5256-1
  2. Giraldo-Cadavid L.F., Leal-Leaño L.R., Leon-Basantes G.A., Bastidas A.R., Garcia R., Ovalle S., et al. Accuracy of endoscopic and videofluoroscopic evaluations of swallowing for oropharyngeal dysphagia. The Laryngoscope. 2017;127(9):2002-2010. doi: 10.1002/lary.26419
  3. Schindler A., Baijens L.W.J., Geneid A., Pizzorni N. Phoniatricians and otorhinolaryngologists approaching oropharyngeal dysphagia: an update on FEES. European Archives of Oto-Rhino-Laryngology. 2022;279(6):2727-2742. doi: 10.1007/s00405-021-07161-1
  4. Braun T., Juenemann M., Viard M., Meyer M., Reuter I., Prosiegel M., et al. Adjustment of oral diet based on flexible endoscopic evaluation of swallowing (FEES) in acute stroke patients: a cross-sectional hospital-based registry study. BMC Neurology. 2019;19:282. doi: 10.1186/s12883-019-1499-8
  5. Kantczak A., Bielecki I., Gierlotka A., Dawiec G., Górny D., Kruczek W. The use of flexible endoscopic evaluation of swallow in the paediatric population. Pediatria i Medycyna Rodzinna. 2025;21(2):90-96. doi: 10.15557/PiMR.2025.0013
  6. Krasnodębska P., Jarzyńska-Bućko A., Szkiełkowska A., Miaśkiewicz B., Skarżyński H. Diagnosis in Muscle Tension Dysphagia. Otolaryngologia Polska. 2020;74(4):1-5. doi: 10.5604/01.3001.0014.1997

Ważna informacja medyczna – ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej, diagnostyki ani indywidualnej porady medycznej. Nie należy na jego podstawie samodzielnie oceniać wyniku fiberoskopii, odkładać badań ani zmieniać diety bez porozumienia z lekarzem. Nagła duszność, świszczący oddech albo zakrztuszenie, po którym nie można złapać tchu, wymagają pilnej pomocy – należy wtedy zadzwonić pod numer alarmowy 112.

Wszelkie prawa zastrzeżone – Kopiowanie, powielanie i wykorzystywanie całości lub fragmentów tego artykułu bez uprzedniej, pisemnej zgody serwisu glivclinic.pl jest zabronione.