Nieregularna miesiączka, ból podbrzusza, nieprawidłowa wydzielina czy pytania o antykoncepcję to problemy, z którymi najczęściej kojarzy się gabinet ginekologiczny. Zakres tej specjalizacji jest jednak znacznie szerszy i obejmuje zdrowie układu rozrodczego na różnych etapach życia. Czym zajmuje się ginekolog, jakie choroby może rozpoznać i kiedy konsultacji nie należy odkładać?
Kim jest ginekolog i czym się zajmuje?
Ginekolog to lekarz zajmujący się profilaktyką, diagnostyką i leczeniem problemów dotyczących żeńskiego układu rozrodczego. Ocenia m.in. stan sromu, pochwy, szyjki i trzonu macicy, jajowodów oraz jajników. Pomaga zarówno osobom zgłaszającym konkretne objawy, jak i pacjentkom, które przychodzą na konsultację profilaktyczną.
Formalna nazwa specjalizacji to położnictwo i ginekologia. Oznacza to, że jej zakres obejmuje także opiekę związaną z planowaniem ciąży, jej przebiegiem, porodem i połogiem. Nie każdy lekarz prowadzi jednak wszystkie rodzaje diagnostyki, wykonuje zabiegi operacyjne albo zajmuje się ciążami wymagającymi opieki specjalistycznej. Zakres konsultacji zależy od kompetencji konkretnego ginekologa oraz profilu poradni.
Do ginekologa można zgłosić się również w sprawie doboru antykoncepcji, trudności z zajściem w ciążę, dolegliwości podczas współżycia czy objawów związanych z menopauzą. Jeśli problem wykracza poza podstawową ginekologię, lekarz wskazuje dalszą diagnostykę lub kieruje pacjentkę do specjalisty w węższej dziedzinie.
Jakie choroby i problemy zdrowotne leczy ginekolog?
Lista chorób ginekologicznych jest długa, ale z perspektywy pacjentki ważniejsze od zapamiętywania nazw jest rozpoznanie rodzaju problemu. Ten sam objaw może mieć kilka przyczyn, dlatego rozpoznania nie ustala się wyłącznie na podstawie dolegliwości.
Zaburzenia miesiączkowania i problemy hormonalne
Ginekolog diagnozuje przyczyny nieregularnych, zbyt obfitych, skąpych albo bolesnych miesiączek. Konsultacji wymaga także brak miesiączki, plamienie między miesiączkami oraz krwawienie po menopauzie. Źródłem takich problemów mogą być m.in. zaburzenia owulacji, nieprawidłowości hormonalne, zmiany w macicy, ciąża, przyjmowane leki lub choroby ogólnoustrojowe.
Jednym z rozpoznawanych zaburzeń jest zespół policystycznych jajników, czyli PCOS. Może wiązać się z nieregularnymi cyklami, objawami nadmiaru androgenów i zaburzeniami płodności, lecz nie u każdej pacjentki przebiega tak samo. Rozpoznanie wymaga zestawienia objawów z wynikami badań i wykluczenia innych możliwych przyczyn. Osoby planujące macierzyństwo mogą poszerzyć ten temat w artykule PCOS a ciąża – co trzeba wiedzieć?
Przy podejrzeniu zaburzeń hormonalnych ginekolog może zlecić badania laboratoryjne albo zalecić konsultację endokrynologiczną. Dobór badań zależy od objawów, wieku, fazy cyklu i celu diagnostyki.
Ból miednicy i zmiany w narządach rozrodczych
Ból podbrzusza lub miednicy może być związany z miesiączką, owulacją, endometriozą, torbielą jajnika, mięśniakami macicy albo stanem zapalnym. Czasem jego źródło znajduje się poza układem rozrodczym, np. w drogach moczowych lub przewodzie pokarmowym. Ginekolog na podstawie wywiadu, badania i odpowiednio dobranej diagnostyki ocenia, który kierunek jest najbardziej prawdopodobny. Samo USG również nie odpowiada na każde pytanie. Przykładowo prawidłowy wynik badania ultrasonograficznego nie zawsze wystarcza do wykluczenia endometriozy.
Do zakresu ginekologii należą także polipy szyjki macicy i endometrium, zaburzenia statyki narządów miednicy oraz wybrane wady anatomiczne. Leczenie może polegać na obserwacji, farmakoterapii lub zabiegu. Decyzja zależy m.in. od rodzaju zmiany, nasilenia objawów, wieku i planów dotyczących ciąży.
Infekcje oraz choroby sromu, pochwy i szyjki macicy
Świąd, pieczenie, ból, zaczerwienienie i zmiana charakteru wydzieliny mogą towarzyszyć infekcji, ale nie wskazują automatycznie, czy jej przyczyną są bakterie, grzyby lub inny czynnik. Podobne dolegliwości występują przy podrażnieniu, chorobach skóry sromu oraz zmianach związanych z niedoborem estrogenów.
Ginekolog ocenia objawy i w razie potrzeby pobiera materiał do badania. Leczenie „na wszelki wypadek” preparatem przeciwgrzybiczym może być nieskuteczne, jeśli przyczyna jest inna, a także opóźnić prawidłowe rozpoznanie.
W obrębie szyjki macicy lekarz zajmuje się m.in. diagnostyką zakażenia HPV, nieprawidłowych wyników badań przesiewowych oraz zmian wymagających kolposkopii lub pobrania wycinków. Dodatni wynik testu HPV HR nie oznacza rozpoznania raka. Informuje o obecności typu wirusa związanego ze zwiększonym ryzykiem zmian i stanowi podstawę do dalszego postępowania zgodnego z wynikiem badań.
Płodność, antykoncepcja i ciąża
Do ginekologa można zgłosić się przed rozpoczęciem starań o dziecko, po uzyskaniu dodatniego wyniku testu ciążowego oraz wtedy, gdy ciąża nie pojawia się mimo starań. Lekarz zbiera wywiad, ocenia cykle i owulację, a następnie dobiera dalszą diagnostykę. Ocena płodności dotyczy obojga partnerów, dlatego nie powinna ograniczać się wyłącznie do badań kobiety.
Ginekolog pomaga także dobrać metodę antykoncepcji. Uwzględnia stan zdrowia, przyjmowane leki, ryzyko działań niepożądanych, preferencje pacjentki oraz plany rozrodcze. Jedna metoda nie będzie odpowiednia dla wszystkich.
Opieka położnicza obejmuje monitorowanie przebiegu ciąży, ocenę zdrowia ciężarnej i rozwoju płodu oraz planowanie potrzebnych badań. Ciąża wysokiego ryzyka lub nieprawidłowy wynik diagnostyki prenatalnej może wymagać opieki perinatologa.
Z jakimi objawami warto zgłosić się do ginekologa?
Konsultację warto zaplanować, jeśli pojawiły się nowe dolegliwości, dotychczasowe objawy się nasilają albo utrzymują mimo wcześniejszego postępowania.
Do najczęstszych powodów wizyty należą:
- nieregularne, bardzo obfite lub wyjątkowo bolesne miesiączki;
- brak miesiączki niezwiązany z rozpoznaną ciążą;
- plamienie między miesiączkami lub po współżyciu;
- każde krwawienie po menopauzie;
- ból podbrzusza, miednicy albo podczas współżycia;
- świąd, pieczenie, nieprawidłowa wydzielina lub zmiana jej zapachu;
- zmiana wyglądu, koloru albo struktury skóry sromu;
- trudności z zajściem w ciążę;
- objawy związane z menopauzą, takie jak suchość pochwy lub ból podczas współżycia;
- potrzeba dobrania albo zmiany antykoncepcji.
Niektóre objawy wymagają szybszej oceny. Pilnego kontaktu z lekarzem wymaga nagły, silny ból podbrzusza, bardzo obfite krwawienie połączone z osłabieniem, zawrotami głowy lub omdleniem, a także gorączka z nasilonym bólem miednicy. Ból albo krwawienie podczas ciąży również powinny zostać ocenione bez zwlekania. Przy gwałtownym pogorszeniu stanu zdrowia należy skorzystać z pomocy ratunkowej.
Jakie badania może wykonać lub zlecić ginekolog?
Konsultacja zaczyna się od rozmowy. Lekarz pyta o powód wizyty, przebieg cyklu, datę ostatniej miesiączki, przebyte ciąże i operacje, choroby przewlekłe, przyjmowane leki oraz wcześniejsze wyniki. Zakres pytań i badań powinien odpowiadać aktualnemu problemowi pacjentki.
W zależności od wskazań ginekolog może wykonać:
- oglądanie zewnętrznych narządów płciowych;
- badanie z użyciem wziernika, pozwalające ocenić pochwę i szyjkę macicy;
- badanie dwuręczne, służące m.in. ocenie położenia, wielkości i bolesności narządów miednicy;
- USG przezpochwowe lub przez powłoki brzuszne;
- pobranie materiału do diagnostyki infekcji;
- test HPV HR lub cytologię LBC;
- kolposkopię, a przy odpowiednich wskazaniach także pobranie wycinków.
USG pozwala ocenić m.in. macicę, endometrium i jajniki, ale nie zastępuje wszystkich pozostałych metod diagnostycznych. Cytologia służy ocenie komórek szyjki macicy, natomiast test HPV HR wykrywa materiał genetyczny typów wirusa o wysokim potencjale onkogennym. Kolposkopia umożliwia obejrzenie szyjki macicy w powiększeniu i dokładniejszą ocenę miejsca, z którego w razie potrzeby pobiera się wycinek.
Zakres badań dostępnych w GlivClinic obejmuje profilaktykę raka szyjki macicy, w tym cytologię LBC, testy HPV i diagnostykę kolposkopową.
Lekarz może też zlecić badania laboratoryjne lub obrazowe wykonywane poza gabinetem. Nie każda pacjentka potrzebuje jednak badań hormonalnych, USG i cytologii podczas jednej wizyty. Najpierw trzeba ustalić, na jakie pytanie diagnostyczne dane badanie ma odpowiedzieć.
Ginekolog, ginekolog-położnik i inni specjaliści – czym się różnią?
Określenia „ginekolog” i „ginekolog-położnik” zwykle odnoszą się do lekarza posiadającego specjalizację z położnictwa i ginekologii. Poszczególni lekarze mogą jednak rozwijać kompetencje w węższych obszarach.
Perinatolog zajmuje się zdrowiem ciężarnej i płodu, szczególnie gdy ciąża wymaga pogłębionej diagnostyki lub specjalistycznego nadzoru. Ginekolog onkolog prowadzi diagnostykę i leczenie nowotworów żeńskich narządów płciowych. Endokrynologia ginekologiczna obejmuje zaburzenia hormonalne związane z cyklem, płodnością i funkcją układu rozrodczego.
Uroginekolog koncentruje się m.in. na nietrzymaniu moczu oraz zaburzeniach statyki narządów miednicy. W zależności od problemu potrzebna może być również współpraca z urologiem albo fizjoterapeutą uroginekologicznym.
Dobór specjalisty powinien wynikać z problemu pacjentki. Gdy nie jest jasne, od kogo rozpocząć diagnostykę, pierwszym krokiem może być podstawowa konsultacja ginekologiczna.
Jak wygląda wizyta u ginekologa?
Wizyta rozpoczyna się od wywiadu i ustalenia jej celu. Inaczej przebiega konsultacja profilaktyczna, inaczej wizyta z powodu bólu, infekcji, ciąży czy nieprawidłowego wyniku badania. Lekarz powinien wyjaśnić, jakie badanie proponuje i czemu ma ono służyć.
Badanie może obejmować ocenę sromu, użycie wziernika, badanie dwuręczne lub USG. Nie każdy z tych elementów jest konieczny podczas każdej wizyty. Sposób badania dobiera się m.in. do wieku, objawów, historii medycznej i sytuacji pacjentki.
Przed konsultacją dobrze przygotować datę ostatniej miesiączki, listę stosowanych leków oraz wcześniejsze wyniki cytologii, testów HPV, USG i badań laboratoryjnych. Pomocne jest też zanotowanie, kiedy pojawiły się objawy, co je nasila i czy występowały już wcześniej. Standardowa higiena jest wystarczająca; irygacje pochwy mogą natomiast zaburzyć jej środowisko i utrudnić ocenę dolegliwości.
Ginekolog zajmuje się również profilaktyką
Profilaktyka nie polega na wykonywaniu u każdej pacjentki tego samego zestawu badań. Trzeba odróżnić konsultację kontrolną od badania przesiewowego oraz diagnostyki zlecanej z powodu objawów.
W publicznym programie profilaktyki raka szyjki macicy badaniami objęte są kobiety w wieku 25–64 lat. Podstawą nowego schematu jest test HPV HR z genotypowaniem. Przy wyniku ujemnym kolejne badanie wykonuje się zasadniczo po 5 latach, o ile indywidualne czynniki ryzyka lub wcześniejsze wyniki nie uzasadniają innego terminu. Jeżeli test HPV HR jest dodatni, z tego samego materiału wykonuje się cytologię na podłożu płynnym. Dodatni wynik nie oznacza choroby nowotworowej, lecz wymaga postępowania odpowiedniego do wykrytego typu HPV i wyniku LBC.
Częstotliwości badań przesiewowych nie należy utożsamiać z częstotliwością wszystkich konsultacji ginekologicznych. Pacjentka może wymagać wcześniejszej wizyty z powodu objawów, ciąży, leczenia przewlekłego albo kontroli wcześniej rozpoznanej nieprawidłowości.
Czy ginekolog zajmuje się piersiami?
Ginekolog może zebrać wywiad dotyczący piersi, wykonać badanie palpacyjne i wskazać dalszą diagnostykę. W zależności od wieku, objawów i stwierdzonych zmian może zalecić USG, mammografię albo konsultację lekarza zajmującego się chorobami piersi.
Guzek, wciągnięcie skóry lub brodawki, krwista wydzielina z brodawki czy nowa zmiana kształtu piersi wymagają oceny lekarskiej. Nie należy czekać na rutynową wizytę ginekologiczną, jeśli termin jest odległy.
Czy do ginekologa potrzebne jest skierowanie?
Do ginekologa-położnika w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej finansowanej przez NFZ nie jest wymagane skierowanie. Na wizytę prywatną również można umówić się bez skierowania. Niektóre badania i zabiegi wymagają jednak wcześniejszej konsultacji lub kwalifikacji, dlatego podczas rejestracji dobrze ustalić, jaki rodzaj wizyty będzie odpowiedni.
Konsultacje ginekologiczne w GlivClinic
Jeżeli pojawiły się niepokojące objawy, potrzebna jest kontrola profilaktyczna albo konsultacja dotycząca antykoncepcji, płodności lub ciąży, zakres badań powinien zostać dopasowany do konkretnej sytuacji. Pacjentki z Gliwic i okolic mogą skorzystać z konsultacji ginekologicznej w GlivClinic w Gliwicach. Konsultacje i diagnostyka są dostępne również w ramach poradni ginekologicznej GlivClinic w Katowicach.
Termin konsultacji można wybrać na stronie umów wizytę w GlivClinic.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania ani indywidualnej konsultacji lekarskiej.
