Menu Zamknij

glivRESEARCH

Laserowe leczenie żylaków kończyn dolnych (EVLA): Kompleksowy raport kliniczny, analiza technologiczna, skuteczność oraz ocena psychospołeczna

Główne zagadnienia artykułu

Wprowadzenie: przewlekła choroba żylna i żylaki nóg

Przewlekła choroba żylna (PChŻ) kończyn dolnych to jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych. Różnego stopnia niewydolność żył dotyczy nawet ok. 50% dorosłych w krajach rozwiniętych [1]. Pełnoobjawowe żylaki są rzadsze, ale ich częstość rośnie z wiekiem u kobiet i mężczyzn [2]. Nieleczona niewydolność żylna może prowadzić do obrzęków, zmian skórnych i trudno gojących się owrzodzeń [3]. Choroba obciąża też systemy opieki zdrowotnej – koszty powikłań i absencji w pracy są wysokie [1, 2].

Przez dziesięciolecia główną metodą leczenia dużych pni żylnych była operacja otwarta: usunięcie żyły (stripping). Wymagała znieczulenia ogólnego lub podpajęczynówkowego (zastrzyk do kanału kręgowego), pobytu w szpitalu i silniej uszkadzała tkanki. W bliźnie w pachwinie często pojawiała się neowaskularyzacja – tworzenie nowych, niewydolnych naczyń – i choroba wracała [4]. Techniki wewnątrznaczyniowe, w tym wewnątrznaczyniowa ablacja laserowa (EVLA), przeniosły leczenie z sal operacyjnych do gabinetów ambulatoryjnych (bez długiego pobytu w szpitalu). Rekonwalescencja bywa krótsza, a komfort pacjenta – lepszy niż po klasycznym wycinaniu żyły [5].

Jak powstają żylaki

Krew z nóg musi płynąć do serca pod górę – wbrew grawitacji. Pomagają w tym mięśnie łydek (tzw. „pompa mięśniowa”) i jednokierunkowe zastawki w żyłach. Gdy zastawki przestają domykać się prawidłowo, krew spływa w dół – to refluks. Ciśnienie z cofającej się krwi rozciąga ściany naczyń i żyła przestaje dawać sobie radę [6]. Z czasem ciśnienie w żyłach (ciśnienie hydrostatyczne) dochodzi do drobnych naczyń pod skórą. Dochodzi do stanu zapalnego: pojawiają się rdzawobrązowe przebarwienia, skóra twardnieje, a w końcu mogą powstać owrzodzenia [6]. EVLA trwale zamyka niewydolną żyłę (okluzja). Spada wtedy nieprawidłowe ciśnienie w układzie żylnym, mikrokrążenie się odciąża, a skóra ma szansę się regenerować [3].

Podstawy fizyczne i ewolucja technologiczna laseroterapii

EVLA działa od środka żyły: cienki światłowód doprowadza światło lasera wprost do wnętrza naczynia. Energia zamienia się w ciepło, które powoduje nieodwracalne obkurczenie kolagenu i zamknięcie naczynia. Z czasem taka żyła całkowicie się wchłania i znika w organizmie. Sprzęt do tych zabiegów jest dziś inny niż dekadę temu.

Ewolucja długości fal świetlnych

Starsze lasery (ok. 810-980 nm, czyli nanometrów) działały głównie na hemoglobinę we krwi. Energia mocno podgrzewała krew w żyle – nawet do bardzo wysokich temperatur na końcówce światłowodu. Łatwiej wtedy o przypalenie ściany żyły, drobne przebicia, siniaki i silniejszy ból po zabiegu [7]. Nowsze systemy 1470 nm i 1940 nm celują głównie w wodę w ścianie żyły (to ich główny „cel” optyczny, chromofor), a nie w krew [7, 8]. Żyłę zamyka się wtedy mniejszą dawką energii (niższa liniowa gęstość energii, LEED). Spada ryzyko oparzeń okolicznych tkanek, a po zabiegu rzadziej potrzeba silnych leków przeciwbólowych [7].

Ewolucja budowy światłowodów

Na początku używano włókien o emisji czołowej (bare-tip): energia szła punktowo do przodu. W krętych żyłach łatwiej było o drobne przebicie ściany. Światłowody radialne rozpraszają energię wokół włókna (360 stopni) bardziej równomiernie. Połączenie fali „wodnej” (1470 nm lub 1940 nm) z włóknem radialnym to dziś często stosowane połączenie, które zmniejsza ból i siniaki po zabiegu [7, 8].

Przebieg zabiegu EVLA: detale procedury klinicznej

Cały zabieg prowadzi się pod kontrolą ultrasonografii (USG) – lekarz na bieżąco widzi żyłę i światłowód na ekranie.

Mapowanie

Lekarz najpierw dokładnie planuje zabieg z pacjentem w pozycji stojącej, oznaczając na skórze niewydolne pnie.

Znieczulenie tumescencyjne (miejscowe, TLA)

Bez narkozy i usypiania: wokół żyły wstrzykuje się roztwór soli fizjologicznej ze znieczuleniem (kilka wkłuć). Warstwa płynu znieczula, dociska żyłę do światłowodu i chroni mięśnie oraz nerwy przed ciepłem [1, 9].

Dobór dawki energii

Żeby trwale zamknąć żyłę, lekarz podaje wyliczoną dawkę energii – liniową gęstość energii (LEED, w dżulach na centymetr długości żyły). Światłowód wysuwa się ze stałą, kontrolowaną prędkością (często z pomocą automatycznego systemu), żeby cała ściana żyły była naświetlona równomiernie i żeby ograniczyć ryzyko powikłań [7].

Powrót do formy

Po wyjęciu światłowodu nie trzeba zakładać szwów. Nogę owija się wyrobem uciskowym – zdejmuje się go po kilku lub kilkunastu dniach, według zaleceń. Tuż po zejściu z fotela trzeba chodzić, żeby pobudzić krążenie.

Medycyna oparta na dowodach: wytyczne Europejskiego Towarzystwa Chirurgii Naczyniowej (ESVS)

Leczenie opiera się dziś na dowodach naukowych. W Europie standardy leczenia chorób żył wyznacza Europejskie Towarzystwo Chirurgii Naczyniowej (ESVS) [1]. Wytyczne ESVS z 2022 r. uznają wewnątrznaczyniowe metody termiczne – w tym ablację laserową – za leczenie pierwszego wyboru przy niewydolności żyły odpiszczelowej (GSV) i żyły odstrzałkowej (SSV). To najwyższa klasa zaleceń (klasa I, poziom dowodów A) [1]. Klasyczna operacja otwarta schodzi w tych zaleceniach na dalszy plan. Ablacja laserowa bywa skuteczna także przy szerszych pniach (powyżej 12 mm) [1]. Skleroterapia (podanie piany) zostaje głównie dla mniejszych zmian: przy dużych pniach częściej dochodzi do ponownego otwarcia żyły (rekanalizacji) i nawrotu niż po zabiegach termicznych [10].

Analiza porównawcza skuteczności metod

Po 10 latach widać różnice w trwałości efektu i w tym, jak mocno leczenie obciąża pacjenta. Badania z Europy pokazują m.in.:

Odsetek skuteczności zamykania naczynia

W badaniu z randomizacją porównującym cztery metody po roku drożna i niewydolna pozostała podobnie mała część żył po EVLA (5,8%), ablacji falami radiowymi (RFA, 4,8%) i klasycznej operacji (4,8%). Po skleroterapii piankowej odsetek ten był wyraźnie wyższy (16,3%) [9]. Również w brytyjskim badaniu CLASS pianka rzadziej niż EVLA i operacja trwale zamykała główny pień żylny [10].

Trwałość efektu po 10 latach

Co pokazują dane z Wielkiej Brytanii po 10 latach? Nawrót po strippingu dotyczył 59% pacjentów, po ablacji laserowej – 37% [11]. Wieloletnie obserwacje skleroterapii piankowej potwierdzają, że przy leczeniu głównych pni żylnych ta metoda daje najwyższy odsetek niepowodzeń i ponownego otwarcia żyły (rekanalizacji) spośród dostępnych opcji [10]. EVLA nie wymaga rozpreparowywania tkanek w pachwinie skalpelem, więc rzadziej pojawia się neowaskularyzacja – nowe, niewydolne naczynia w bliźnie [4, 11]. Metaanaliza badań z co najmniej 5-letnią obserwacją pokazała jednak, że ponowny refluks w okolicy pachwiny był rzadszy po operacji (12%) niż po EVLA (22%), przy podobnym odsetku trwale zamkniętych żył (83% po operacji i 88% po EVLA) [4].

Komfort rekonwalescencji i ból pooperacyjny

Stripping oznacza cięcia na skórze i dłuższą rekonwalescencję. W cytowanym badaniu z randomizacją do codziennych czynności wracano średnio po 1 dniu po RFA, po 2 dniach po EVLA i po 4 dniach po operacji [9]. W badaniu CLASS po EVLA powikłania okołozabiegowe były rzadsze niż po operacji (1% wobec 8%), a do codziennych zajęć wracano szybciej [10]. Ból po EVLA był w badaniu z randomizacją większy niż po RFA, ale dotyczyło to starszych laserów z gołym włóknem [9]. Laser 1470 nm z włóknem radialnym powodował mniej bólu i rzadziej wymagał leków przeciwbólowych niż laser 980 nm z gołym włóknem [8].

Powikłania miejscowe i neurologiczne

Po EVLA i RFA rozległe krwiaki pooperacyjne zdarzają się rzadziej niż po strippingu [1, 9]. Rzadziej też dochodzi do uszkodzenia nerwów skórnych; mrowienie czy zmiana czucia (parestezje), jeśli wystąpią, najczęściej mijają [1].

Aspekty psychologiczne i jakość życia

Żylaki to nie tylko wygląd nóg. Mogą mocno wpływać na samopoczucie i życie towarzyskie. Przez lata bagatelizowano je jako „problem estetyczny”, choć dla wielu osób obciążenie psychiczne jest rzeczywiste i złożone.

Zaburzenia postrzegania własnego ciała

Widoczne, poszerzone żyły często obniżają samoocenę. Wiele osób nosi dłuższe ubrania nawet latem, unika plaży i ogranicza kontakty, żeby nie czuć na sobie wzroku innych.

Ból, sen i nastrój

Ból, uczucie ciężkości i skurcze w łydkach często psują sen. Skutkiem bywa obniżony nastrój, apatia i drażliwość, a u części osób – objawy depresyjne. Badania z użyciem kwestionariuszy jakości życia (AVVQ, CIVIQ-20, SF-36) pokazują trwałą poprawę samopoczucia fizycznego i psychicznego po zabiegach wewnątrznaczyniowych [11]. Po EVLA wyniki bywają lepsze niż po klasycznej operacji: w domenie bólu skali SF-36 mediana 84 punktów wobec średnio 62 po chirurgii otwartej w obserwacji wieloletniej [11]. Szybszy powrót do chodzenia i codziennych zajęć pomaga też odzyskać pewność siebie i wrócić do życia towarzyskiego oraz pracy bez ciągłego bólu [12].

Podsumowanie

EVLA zastąpiła wiele otwartych usunięć żyły zamknięciem od wewnątrz. Fale 1470 nm i 1940 nm oraz włókna radialne obniżyły ryzyko uszkodzeń nerwów [7, 8]. ESVS daje tym zabiegom najwyższą klasę zaleceń: po zabiegu jest mniej bólu i powikłań niż po wielu starszych operacjach, a efekty utrzymują się przez lata [1, 11]. Metodę dobiera się indywidualnie – po ocenie żył i rozmowie z pacjentem.

Streszczenie głównych punktów – FAQ

Czym jest wewnątrznaczyniowa ablacja laserowa (EVLA)?

Do niewydolnej żyły wprowadza się cienki światłowód. Światło zamienia się w ciepło, żyła się obkurcza i zamyka – bez klasycznych cięć chirurgicznych.

Czy zabieg laserowego usuwania żylaków wymaga narkozy lub uśpienia?

Nie. Cała procedura odbywa się w znieczuleniu miejscowym (tzw. tumescencyjnym). Lekarz wstrzykuje wokół żyły roztwór, który nie tylko znieczula, ale też tworzy wodną poduszkę chroniącą okoliczne tkanki i nerwy.

Czy zabieg EVLA (wewnątrznaczyniowa ablacja laserowa) jest bolesny?

Nowsze lasery (1470 nm i 1940 nm) działają głównie na wodę w ścianie żyły, a nie na krew. Ból po zabiegu bywa mniejszy, a rozległe siniaki i przypalenia – rzadsze niż przy starszych systemach. Komfort zależy też od przebiegu zabiegu i zaleceń pozabiegowych.

Jak szybko można wrócić do normalnej aktywności po zabiegu?

Po zejściu z fotela trzeba od razu chodzić, żeby pobudzić krążenie. W badaniu z randomizacją do codziennych czynności wracano średnio po 1-2 dniach po zabiegach wewnątrznaczyniowych i po ok. 4 dniach po klasycznej operacji – dokładny rytm ustala lekarz.

Czy laseroterapia jest skuteczniejsza od tradycyjnej operacji chirurgicznej (usunięcia żyły, strippingu)?

W badaniach 10-letnich nawrót po klasycznej operacji dotyczył ok. 59% pacjentów, a po EVLA ok. 37%. To istotna różnica, ale wynik zależy od stanu żył, techniki i opieki pozabiegowej – nie jest gwarancją dla każdej osoby.

Bibliografia

  1. De Maeseneer MG, Kakkos SK, Aherne T, et al. Editor's Choice - European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs. European Journal of Vascular and Endovascular Surgery. 2022;63(2):184-267. doi: 10.1016/j.ejvs.2021.12.024
  2. Beebe-Dimmer JL, Pfeifer JR, Engle JS, Schottenfeld D. The epidemiology of chronic venous insufficiency and varicose veins. Annals of Epidemiology. 2005;15(3):175-184. doi: 10.1016/j.annepidem.2004.05.015
  3. Raffetto JD, Mannello F. Pathophysiology of chronic venous disease. International Angiology. 2014;33(3):212-221. PMID: 24755829
  4. Hamann SAS, et al. Editor's Choice - Five Year Results of Great Saphenous Vein Treatment: A Meta-analysis. European Journal of Vascular and Endovascular Surgery. 2017;54(6):760-770. doi: 10.1016/j.ejvs.2017.08.034
  5. Gloviczki P, et al. The care of patients with varicose veins and associated chronic venous diseases: clinical practice guidelines of the Society for Vascular Surgery and the American Venous Forum. Journal of Vascular Surgery. 2011;53(5 Suppl):2S-48S. doi: 10.1016/j.jvs.2011.01.079
  6. Eberhardt RT, Raffetto JD. Chronic venous insufficiency. Circulation. 2014;130(4):333-346. doi: 10.1161/CIRCULATIONAHA.113.006898
  7. Setia A, et al. Safety and efficacy of endovenous laser ablation (EVLA) using 1940 nm and radial emitting fiber: 3-year results of a prospective, non-randomized study and comparison with 1470 nm. Lasers in Surgery and Medicine. 2022;54(4):511-522. doi: 10.1002/lsm.23500
  8. Doganci S, Demirkilic U. Comparison of 980 nm laser and bare-tip fibre with 1470 nm laser and radial fibre in the treatment of great saphenous vein varicosities: a prospective randomised clinical trial. European Journal of Vascular and Endovascular Surgery. 2010;40(2):254-259. doi: 10.1016/j.ejvs.2010.04.006
  9. Rasmussen LH, et al. Randomized clinical trial comparing endovenous laser ablation, radiofrequency ablation, foam sclerotherapy and surgical stripping for great saphenous varicose veins. British Journal of Surgery. 2011;98(8):1079-1087. doi: 10.1002/bjs.7555
  10. Brittenden J, et al. Clinical effectiveness and cost-effectiveness of foam sclerotherapy, endovenous laser ablation and surgery for varicose veins: results from the CLASS trial. Health Technology Assessment. 2015;19(27):1-342. doi: 10.3310/hta19270
  11. Mohamed AH, et al. Ten-year outcomes of a randomized clinical trial of endothermal ablation versus conventional surgery for great saphenous varicose veins. British Journal of Surgery. 2024;111(8):znae195. doi: 10.1093/bjs/znae195
  12. Kurz X, et al. Chronic venous disorders of the leg: epidemiology, outcomes, diagnosis and management. Summary of an evidence-based report of the VEINES task force. International Angiology. 1999;18(2):83-102. PMID: 10424364

Ważna informacja medyczna – Powyższy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Treści w nim zawarte nie stanowią profesjonalnej porady medycznej, diagnozy ani nie zastępują leczenia, i nie mogą być podstawą do podejmowania decyzji klinicznych. Nigdy nie ignoruj zaleceń swojego lekarza ani nie zwlekaj z poszukiwaniem pomocy medycznej na podstawie informacji przeczytanych w internecie. Wydawca serwisu oraz konsultanci merytoryczni nie ponoszą odpowiedzialności za ewentualne skutki interpretacji i wykorzystania informacji zawartych w tym artykule.

Wszelkie prawa zastrzeżone – Kopiowanie, powielanie i wykorzystywanie całości lub fragmentów tego artykułu bez uprzedniej, pisemnej zgody serwisu glivclinic.pl jest zabronione.