Szczepienia przeciw grypie 2026/2027 - nowy skład, zalecenia w Polsce i korzyści według danych europejskich

Wprowadzenie

Szczepienie przeciw grypie powtarza się co sezon, ponieważ wirus się zmienia, a odporność po szczepieniu słabnie. Skład szczepionki ustala się co roku na podstawie danych o wirusach, które krążą na świecie. Zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i Europejskiej Agencji Leków (EMA) na sezon 2026/2027 potwierdzają przejście na szczepionki trójwalentne i wskazują nowe warianty szczepów [1, 2].

W tym artykule wyjaśniamy, co zmieniło się w składzie szczepionki, jak w sezonie 2026/2027 wyglądają dostęp do szczepień i refundacja w Polsce oraz co najnowsze dane europejskie mówią o korzyściach ze szczepienia, zwłaszcza o ochronie przed ciężkim przebiegiem choroby i pobytem w szpitalu [3, 4, 5].

Tekst nie zastępuje rozmowy z lekarzem ani farmaceutą. Ma pomóc zrozumieć, co zmienia się w tym sezonie, i wyjaśnić, dlaczego warto się szczepić – także wtedy, gdy szczepionka nie chroni przed każdym wariantem wirusa.

Wyjaśnienie pojęć zawartych w opracowaniu

Najważniejsze pojęcia, które ułatwią Ci zrozumienie artykułu:

Antygen to fragment wirusa, najczęściej białko, dzięki któremu układ odpornościowy uczy się rozpoznawać zagrożenie. Antygeny w szczepionce przeciw grypie pochodzą ze szczepów wybranych na dany sezon.

Szczepionka inaktywowana zawiera zabite wirusy lub ich fragmenty. Nie wywołuje grypy. Podaje się ją we wstrzyknięciu – to jedyny rodzaj szczepionki przeciw grypie dostępny w Polsce w sezonie 2026/2027 [5].

Szczepionka trójwalentna (TIV) chroni przed trzema szczepami wirusa grypy: dwoma szczepami grypy A (podtypów H1N1 i H3N2) oraz jednym szczepem grypy B. W sezonie 2026/2027 jest to standard zalecany przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) i Europejską Agencję Leków (EMA) [1, 2].

Szczepionka czterowalentna (QIV) zawierała dodatkowo drugi szczep typu B – z linii Yamagata. Wirusy tej linii praktycznie przestały krążyć, dlatego nie zaleca się już ich w szczepionkach [1, 2].

Skuteczność szczepionki pokazuje, o ile rzadziej chorują osoby zaszczepione w porównaniu z niezaszczepionymi – na przykład na grypę potwierdzoną w laboratorium, która wymaga wizyty u lekarza lub pobytu w szpitalu. Jeśli skuteczność wynosi 40%, ryzyko takiego zachorowania jest o około 40% niższe. Nie znaczy to jednak, że szczepionka chroni tylko 40 na 100 zaszczepionych osób [3].

Dryf antygenowy to stopniowe, drobne zmiany w budowie wirusa. Z ich powodu układ odpornościowy może gorzej rozpoznawać nowe odmiany wirusa, dlatego skład szczepionki aktualizuje się co sezon. W sezonie 2025/2026 w Europie przeważała odmiana wirusa A(H3N2) nazywana subkladem K [3].

Subklad to grupa blisko spokrewnionych wirusów w obrębie jednego podtypu, na przykład A(H3N2). Subklad K to jedna z takich grup [3].

Szczepionka wysokodawkowa zawiera więcej antygenu niż szczepionka standardowa. Ma silniej pobudzać układ odpornościowy, zwłaszcza u osób starszych. W Polsce w sezonie 2026/2027 dla osób od 60. roku życia dostępna jest szczepionka wysokodawkowa z 50% refundacją [5].

Wyszczepialność to odsetek zaszczepionych osób w danej grupie, na przykład wśród seniorów. Im wyższa wyszczepialność, tym większa korzyść dla całej grupy [4, 6].

Połóg to okres po porodzie. W sezonie 2026/2027 kobiety w ciąży i w połogu mogą otrzymać szczepionkę przeciw grypie bezpłatnie [5].

Kwalifikacja do szczepienia to krótkie badanie przed podaniem szczepionki – sprawdzenie, czy nie ma przeciwwskazań, na przykład ostrej infekcji z gorączką. W przychodni POZ i w aptece prowadzącej szczepienia kwalifikacja jest dla pacjenta bezpłatna [5].

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) co roku wskazuje, które szczepy wirusa powinny znaleźć się w szczepionce sezonowej na półkuli północnej [1].

Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) publikuje dane o zaleceniach szczepień w krajach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego (UE/EOG) oraz analizy wpływu szczepień na hospitalizacje [4, 6].

Europejska Agencja Leków (EMA) wydaje unijne zalecenia dotyczące szczepów wirusa, które powinny znaleźć się w preparatach na dany sezon [2].

Podstawowa opieka zdrowotna (POZ) to opieka lekarza rodzinnego. W przychodni POZ można otrzymać receptę na szczepionkę i zaszczepić się przeciw grypie [5].

Omówienie analizowanych źródeł

Jaki skład szczepionki zalecają WHO i EMA na sezon 2026/2027?

WHO opublikowała 27 lutego 2026 roku zalecenia dotyczące składu szczepionek na sezon grypowy 2026/2027 na półkuli północnej. Wskazała trzy szczepy: wirus grypy A podtypu H1N1, wirus grypy A podtypu H3N2 oraz wirus grypy B z linii Victoria. Dla szczepionek wytwarzanych w jajach kurzych i w hodowlach komórkowych WHO podała osobne, dopasowane do metody produkcji warianty tych szczepów [1].

Zespół ekspertów działający przy EMA uznał, że w Unii Europejskiej należy stosować zalecenia WHO. Zaznaczył też, że na sezon 2026/2027 w UE nie ma oficjalnego zalecenia dotyczącego szczepu B/Yamagata. Producenci mogą jeszcze wytwarzać szczepionki czterowalentne tam, gdzie są one nadal potrzebne, na przykład w regionach, w których przejście na szczepionki trójwalentne się nie zakończyło [2].

Mniej składników nie oznacza słabszej ochrony. Szczepionkę dopasowuje się do wirusów, które rzeczywiście krążą wśród ludzi.

Jak skuteczna była szczepionka w Europie w sezonie 2025/2026?

W sezonie 2025/2026 w Europie przeważał wirus A(H3N2), w większości z subkladu K, który genetycznie różnił się od szczepu zawartego w szczepionce. Budziło to obawy, że szczepionka będzie mniej skuteczna. Artykuł w czasopiśmie Eurosurveillance podsumował wyniki dziewięciu badań z 19 krajów, prowadzonych od września 2025 do stycznia 2026 roku. Skuteczność szczepionki wobec grypy typu A, liczona dla wszystkich grup wiekowych, wyniosła 25-45% – zarówno wśród pacjentów przychodni, jak i szpitali. Najwyższa była u dzieci: 47-72%. Autorzy podkreślają, że do szczepień należy zachęcać, a jednocześnie stosować inne sposoby zapobiegania zakażeniom [3].

Takie wyniki nie świadczą o tym, że szczepionka nie działa. Ochrona przed takimi zachorowaniami jest umiarkowana, ale mimo zmian w wirusie podobna jak w innych sezonach. Dla wielu osób najważniejsze jest mniejsze ryzyko ciężkiego przebiegu choroby, a nie całkowite uniknięcie zakażenia.

Ilu hospitalizacjom osób w wieku 65 lat i starszych mogą zapobiec szczepienia?

W listopadzie 2025 roku ECDC opublikowało analizę opartą na kilku niezależnych modelach matematycznych. Oceniono w niej, jak szczepienia wpłynęły na liczbę hospitalizacji osób w wieku 65 lat i starszych w UE/EOG w sezonie 2024/2025. Według tych modeli szczepienie przeciw grypie mogło zapobiec średnio 26-41% hospitalizacji z powodu grypy w tej grupie wiekowej. Wynik zależał od przyjętych założeń dotyczących wyszczepialności i tego, jak łatwo wirus się przenosi. Korzyść była wyraźnie większa w krajach, w których szczepi się więcej osób [4].

Badania skuteczności, takie jak opisane wyżej, pokazują, jak szczepionka chroni pojedynczą osobę. Modele ECDC odpowiadają na inne pytanie: ilu hospitalizacji można uniknąć w całej populacji, gdy szczepi się więcej seniorów.

Komu w Europie zaleca się szczepienie i jaka jest wyszczepialność?

Raport ECDC o sezonie 2024/2025 potwierdza, że kraje UE/EOG nadal zalecają szczepienie przede wszystkim osobom starszym, osobom z chorobami przewlekłymi, kobietom w ciąży oraz pracownikom ochrony zdrowia. Wszystkie 30 krajów zalecało też szczepienie dzieci lub młodzieży – całych grup wiekowych albo tylko dzieci z grup ryzyka. Mimo to w wielu krajach szczepi się niewielka część osób, którym zaleca się szczepienie [6].

W Polsce szczepienie również jest zalecane, a dorosłym dostęp ułatwiają refundacja i możliwość zaszczepienia się w aptece [5, 6].

Jak w Polsce zorganizowano szczepienia i refundację w sezonie 2026/2027?

Według serwisu Szczepienia.Info, prowadzonego przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy (NIZP PZH-PIB), w sezonie 2026/2027 dostępne są wyłącznie szczepionki inaktywowane, podawane we wstrzyknięciu. Dzieci i dorośli mogą się zaszczepić w przychodniach i innych placówkach medycznych, a dorośli także w wybranych aptekach. Badanie kwalifikacyjne i podanie szczepionki są bezpłatne w przychodni POZ i w aptece prowadzącej szczepienia. Przed szczepieniem zawsze potrzebna jest recepta. Najlepiej zaszczepić się przed okresem zwiększonej liczby zachorowań. W Polsce trwa on zwykle od października do maja, a najwięcej zachorowań notuje się najczęściej od stycznia do marca [5].

Szczepionki są bezpłatne (100% refundacji) dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18. roku życia, dla osób od 65. roku życia oraz dla kobiet w ciąży i połogu. Dorosłym w wieku 18-64 lat przysługuje refundacja 50%. Osoby od 60. roku życia mogą też wybrać szczepionkę wysokodawkową z refundacją 50%. Część samorządów prowadzi dodatkowo lokalne programy bezpłatnych szczepień [5].

Tabela: nowości sezonu i korzyści

Skład, korzyści i sytuacja w Polsce

Nowy skład a korzyści ze szczepienia

Nowy skład na sezon 2026/2027 uwzględnia wirusy, które krążyły w poprzednim sezonie, w tym A(H3N2) z subkladu K [1, 2, 3]. Nie gwarantuje to, że szczepionka będzie idealnie pasować do wirusów przez cały sezon. Producenci dostali jednak wskazania szczepów, które według aktualnych danych najlepiej odpowiadają krążącym wirusom.

Korzyści ze szczepienia nie zależą wyłącznie od tego, czy szczepionka idealnie pasuje do krążącego wirusa. Dane z Europy z sezonu, w którym wirus wyraźnie się zmienił, pokazują umiarkowaną, ale wyraźną ochronę przed grypą wymagającą pomocy lekarskiej [3]. Modele ECDC wskazują też, że szczepienia pozwalają uniknąć części hospitalizacji seniorów [4].

Polska na tle Europy

W Polsce, podobnie jak w większości krajów UE/EOG, szczepienie zaleca się zwłaszcza osobom starszym, osobom z chorobami przewlekłymi, kobietom w ciąży, dzieciom oraz pracownikom ochrony zdrowia [5, 6]. Bezpłatne szczepionki dla wybranych grup i możliwość zaszczepienia się w aptece ułatwiają dostęp do szczepień [5].

ECDC zwraca jednak uwagę, że w większości krajów UE szczepi się zbyt mało osób [6]. A według modeli ECDC to właśnie od liczby zaszczepionych zależy, ilu hospitalizacjom seniorów uda się zapobiec [4].

Czego szczepienie nie zapewni?

Żadna szczepionka przeciw grypie nie daje 100% gwarancji ochrony przed infekcją, ale zmniejsza ryzyko zachorowania wymagającego pomocy lekarskiej i pobytu w szpitalu [3, 4]. Szczepienie nie zastępuje też leczenia grypy ani decyzji lekarza w indywidualnej sytuacji. Osoby od 60. roku życia mogą wybierać między szczepionką standardową a wysokodawkową – ten wybór warto omówić podczas kwalifikacji [5].

Zastosowanie praktyczne dla pacjenta

Co nowego w sezonie 2026/2027?

• Skład trójwalentny – trzy szczepy zgodne z zaleceniami WHO i EMA; linia B/Yamagata nie jest już standardem [1, 2].
• W Polsce – dostępne są wyłącznie szczepionki inaktywowane, podawane we wstrzyknięciu; szczepionki donosowej w tym sezonie nie ma [5].
• Refundacja – bezpłatnie dla dzieci i młodzieży do 18 lat, osób od 65. roku życia oraz kobiet w ciąży i połogu; refundacja 50% dla dorosłych w wieku 18-64 lat [5].

Jakie korzyści daje szczepienie?

• Mniejsze ryzyko grypy, która wymaga wizyty u lekarza lub leczenia w szpitalu – także w sezonie, w którym szczepionka nie pasuje idealnie do części wirusów [3].
• Mniej hospitalizacji wśród seniorów – według modeli ECDC tym mniej, im więcej osób w wieku 65 lat i starszych się szczepi [4].
• Ochrona bliskich – część krajów UE/EOG zaleca szczepienie także domownikom i opiekunom osób z grup ryzyka, żeby nie przenosili na nie grypy [6].

Jak zaplanować szczepienie krok po kroku

1. Sprawdź, czy przysługuje Ci refundacja 100%, czy 50% [5].
2. Uzyskaj receptę – może ją wystawić lekarz, pielęgniarka, położna lub farmaceuta [5].
3. Wybierz przychodnię POZ lub inną placówkę medyczną, która prowadzi szczepienia, a jeśli jesteś osobą dorosłą – także aptekę z listy na stronie pacjent.gov.pl [5].
4. Zaplanuj szczepienie najlepiej przed początkiem sezonu zachorowań [5].
5. Podczas kwalifikacji powiedz o alergiach, obecnej infekcji i lekach osłabiających odporność.

Warto wiedzieć

• Odporność po szczepieniu rozwija się zwykle w ciągu około dwóch tygodni. Dlatego najlepiej zaszczepić się przed początkiem sezonu grypowego, który w Polsce zaczyna się zwykle w październiku [5].
• Jedna dawka na sezon wystarcza większości dorosłych. Niektóre dzieci otrzymują dwie dawki – zgodnie z informacją o danym preparacie. O liczbie dawek decyduje lekarz kwalifikujący do szczepienia.
• Szczepionka wysokodawkowa nie jest konieczna dla każdego seniora. To jedna z możliwości dla osób od 60. roku życia, z refundacją 50% [5].
• Szczepienie w aptece dotyczy dorosłych; dzieci szczepi się w przychodni lub innej placówce medycznej [5].

Podsumowanie i wnioski

W sezonie 2026/2027 dostępna jest zaktualizowana, trójwalentna szczepionka przeciw grypie, zgodna z zaleceniami WHO i EMA. Przejście z czterech na trzy szczepy wynika ze zmian wśród krążących wirusów i nie osłabia ochrony [1, 2].

Dane z Europy z sezonu, w którym wirus A(H3N2) wyraźnie się zmienił, pokazują, że szczepienie nadal zmniejsza ryzyko grypy, z którą trzeba zgłosić się do lekarza. Z analiz ECDC wynika też, że wyższa wyszczepialność osób w wieku 65 lat i starszych przekłada się na mniej hospitalizacji [3, 4].

W Polsce dostęp do szczepień ułatwiają bezpłatne lub tańsze szczepionki dla wielu grup, bezpłatne badanie kwalifikacyjne i możliwość zaszczepienia się dorosłych w aptece [5]. Szczepienie nie gwarantuje, że nie zachorujesz, ale zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu – a to ma największe znaczenie dla osób narażonych na powikłania grypy.