Gastroskopia to jedno z najczęściej wykonywanych badań endoskopowych przewodu pokarmowego. Choć samo badanie trwa krótko, jego wartość diagnostyczna w dużej mierze zależy od właściwego przygotowania pacjenta. Odpowiednia dieta, zachowanie okresu bycia na czczo, modyfikacja leków i przestrzeganie zaleceń ośrodka mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo, komfort oraz wiarygodność wyniku.
Czym jest gastroskopia i na czym polega badanie
Gastroskopia, nazywana też endoskopią górnego odcinka przewodu pokarmowego, to badanie pozwalające lekarzowi ocenić przełyk, żołądek oraz dwunastnicę. Wykonuje się je za pomocą cienkiego, elastycznego endoskopu wyposażonego w kamerę i źródło światła. Obraz w czasie rzeczywistym wyświetlany jest na monitorze, co umożliwia dokładną ocenę błony śluzowej, wykrycie zmian zapalnych, nadżerek, owrzodzeń czy guzów.
W trakcie badania możliwe jest również pobranie wycinków do badania histopatologicznego, wykonanie testów w kierunku Helicobacter pylori czy drobnych procedur terapeutycznych, takich jak tamowanie krwawienia.
Dlaczego odpowiednie przygotowanie do gastroskopii jest tak ważne
Prawidłowe przygotowanie do gastroskopii nie jest formalnością. Resztki pokarmowe zalegające w żołądku utrudniają ocenę śluzówki i mogą maskować istotne zmiany. Zwiększają też ryzyko cofnięcia treści żołądkowej i zachłyśnięcia, szczególnie gdy badanie wykonywane jest w sedacji.
Dodatkowo niektóre leki, używki czy niewłaściwa dieta mogą wpływać na wygląd błony śluzowej, powodując przekrwienie lub nadmierne wydzielanie śluzu. W efekcie obraz endoskopowy bywa zafałszowany, co może prowadzić do błędnych wniosków diagnostycznych lub konieczności powtórzenia badania.
Ile nie jeść przed gastroskopią i czego nie jeść przed badaniem
Standardowo pacjent powinien być na czczo. Oznacza to co najmniej 6 godzin bez jedzenia przed badaniem, choć w praktyce często zaleca się dłuższą przerwę, zwłaszcza jeśli gastroskopia odbywa się rano. Dokładne godziny zawsze ustala ośrodek wykonujący badanie.
Równie istotne jest to, czego nie jeść w dniu poprzedzającym badanie. Produkty ciężkostrawne, tłuste, bogate w błonnik lub długo zalegające w żołądku zwiększają ryzyko, że jego światło nie będzie odpowiednio „czyste” w momencie badania.
Co można jeść dzień przed gastroskopią
Dzień przed gastroskopią zaleca się dietę lekkostrawną, opartą na produktach łatwo trawionych i niepodrażniających śluzówki. Sprawdzają się proste posiłki, pozbawione ostrych przypraw, smażenia i dużej ilości tłuszczu. Typowo są to jasne pieczywo, gotowane mięso drobiowe, delikatne ryby, biały ryż, ziemniaki czy zupy krem o gładkiej konsystencji.
Dieta lekkostrawna przed gastroskopią – praktyczne zasady
Lekkostrawność to nie tylko wybór produktów, ale też sposób ich przygotowania. Gotowanie w wodzie lub na parze, duszenie bez obsmażania oraz unikanie surowych dodatków znacząco przyspieszają opróżnianie żołądka. Posiłki powinny być mniejsze niż zwykle i spożywane wolno. Kolacja, o ile jest dozwolona, powinna być skromna i zjedzona odpowiednio wcześnie.
Dieta przed gastroskopią i zalecenia dotyczące picia
Oprócz jedzenia ważne są zasady dotyczące picia. Na kilka godzin przed badaniem nie wolno spożywać żadnych napojów, w tym kawy, herbaty czy soków. Czasem dopuszcza się niewielką ilość wody do 2 godzin przed badaniem, ale nie jest to regułą.
Napoje gazowane, alkohol oraz kolorowe płyny są przeciwwskazane już dzień wcześniej. Mogą zwiększać wydzielanie soku żołądkowego, powodować wzdęcia i pogarszać warunki badania.
Jak przygotować się do gastroskopii krok po kroku
Przygotowanie dzień przed gastroskopią
Dzień poprzedzający badanie warto zaplanować spokojnie. Kluczowe jest dostosowanie diety, odstawienie alkoholu oraz – jeśli lekarz tak zalecił – modyfikacja przyjmowanych leków. To również moment, by przygotować listę wszystkich stosowanych preparatów i zabrać ją ze sobą do pracowni endoskopowej.
Przygotowanie w dniu badania
W dniu gastroskopii pacjent pozostaje na czczo, nie pali papierosów ani e-papierosów i nie żuje gumy. Przed wejściem do gabinetu należy zdjąć protezy zębowe, ruchome aparaty oraz biżuterię z okolic szyi. Personel medyczny przeprowadza krótki wywiad i wyjaśnia przebieg procedury.
Mycie zębów przed gastroskopią – czy jest dozwolone
Mycie zębów w dniu badania jest dozwolone i zalecane ze względów higienicznych. Należy jednak uważać, by nie połykać wody ani piany. Najbezpieczniej umyć zęby wcześniej, dokładnie wypłukać jamę ustną i wszystko wypluć. Jeśli placówka stosuje bardzo restrykcyjny protokół „nic doustnie”, warto dostosować się do jej zaleceń.
Jakich leków nie można brać przed gastroskopią
Kwestia leków przed gastroskopią wymaga indywidualnego podejścia. Część preparatów można, a nawet należy przyjąć zgodnie z planem, popijając niewielką ilością wody. Dotyczy to wielu leków kardiologicznych czy hormonalnych.
Szczególną ostrożność zachowuje się w przypadku niesteroidowych leków przeciwzapalnych, suplementów wpływających na krzepliwość oraz leków przeciwzakrzepowych. Decyzję o ich ewentualnym odstawieniu lub modyfikacji zawsze podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę cel badania i ryzyko krwawienia.
Najważniejsze zasady, o których pacjent powinien pamiętać, można ująć w jednym miejscu:
- nie odstawiać żadnych leków samodzielnie bez konsultacji z lekarzem,
- poinformować personel o wszystkich przyjmowanych preparatach, także suplementach,
- stosować się do indywidualnych zaleceń ośrodka wykonującego badanie.
Dlaczego nie można palić przed gastroskopią
Palenie tytoniu, w tym korzystanie z e-papierosów i podgrzewaczy, jest przeciwwskazane przed gastroskopią. Nikotyna i produkty spalania podrażniają błonę śluzową, zwiększają wydzielanie śliny i soku żołądkowego oraz sprzyjają refluksowi.
W praktyce oznacza to gorszą widoczność w trakcie badania, większy dyskomfort pacjenta i wyższe ryzyko zachłyśnięcia. Z tego względu zaleca się nie palić co najmniej kilka godzin przed badaniem, a najlepiej już od dnia poprzedniego.
Przygotowanie do gastroskopii w znieczuleniu ogólnym
Gastroskopia wykonywana w sedacji lub znieczuleniu ogólnym wymaga bardziej rygorystycznego przygotowania. Okres bycia na czczo jest zwykle dłuższy, a zasady dotyczące picia – bardziej restrykcyjne. Pacjent powinien poinformować lekarza o wszystkich chorobach przewlekłych, przebytych reakcjach na znieczulenie oraz aktualnym stanie zdrowia.
Po badaniu w znieczuleniu nie wolno prowadzić pojazdów ani podejmować ważnych decyzji przez co najmniej 24 godziny. Wskazane jest, by pacjent wrócił do domu z osobą towarzyszącą.
Jak przebiega gastroskopia i czego się spodziewać
Samo badanie trwa zazwyczaj od kilku do kilkunastu minut. Gardło jest znieczulane miejscowo sprayem, a pacjent układany na lewym boku. W trakcie wprowadzania endoskopu mogą pojawić się odruchy wymiotne, uczucie pełności lub odbijania, co jest normalne i przemijające.
Personel, w czasie gastroskopii w Katowicach, na bieżąco monitoruje stan pacjenta i instruuje, jak oddychać, by zmniejszyć dyskomfort. Po zakończeniu badania pacjent pozostaje pod obserwacją przez krótki czas.
Powikłania po gastroskopii i możliwe skutki uboczne
Gastroskopia jest badaniem bezpiecznym, a powikłania występują rzadko. Najczęściej są to łagodne dolegliwości, takie jak ból gardła, chrypka czy uczucie wzdęcia. Zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilkunastu godzin.
Poważniejsze powikłania, jak krwawienie czy perforacja przewodu pokarmowego, należą do wyjątków i częściej wiążą się z zaawansowanymi zabiegami endoskopowymi niż z samą diagnostyką.
Zalecenia po gastroskopii – co wolno, a czego unikać
Po badaniu, szczególnie jeśli zastosowano znieczulenie miejscowe gardła, nie należy jeść ani pić przez około 1–2 godziny, aż ustąpi ryzyko zachłyśnięcia. Pierwszy posiłek powinien być lekki i letni.
Jeżeli pobierano wycinki lub wykonywano zabiegi, lekarz może zalecić czasowe unikanie alkoholu, leków drażniących żołądek oraz intensywnego wysiłku fizycznego. W przypadku wystąpienia nasilonego bólu, krwawych wymiotów, czarnych stolców lub gorączki konieczny jest pilny kontakt z lekarzem.